Ile godzin pracy przysługuje osobie z niepełnosprawnością?
Wymiar czasu pracy zależy przede wszystkim od stopnia niepełnosprawności wskazanego w orzeczeniu. Zgodnie z art. 15 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych pracownik z lekkim stopniem może pracować maksymalnie 8 godzin na dobę i 40 godzin tygodniowo. Przy stopniu umiarkowanym albo znacznym limit wynosi 7 godzin dziennie i 35 godzin tygodniowo.
Te normy dotyczą osób zatrudnionych na podstawie stosunku pracy. Aby pracodawca mógł zastosować właściwe ograniczenia, pracownik powinien przedstawić mu orzeczenie o niepełnosprawności. Następnie trzeba uwzględnić wskazany w nim stopień przy układaniu harmonogramu i rozliczaniu czasu pracy.
- Stopień lekki: do 8 godzin na dobę i 40 godzin w tygodniu.
- Stopień umiarkowany: do 7 godzin na dobę i 35 godzin w tygodniu.
- Stopień znaczny: do 7 godzin na dobę i 35 godzin w tygodniu.
Limit dla stopnia umiarkowanego i znacznego jest maksymalną normą, a nie jedynie skróconym wymiarem, który można przekroczyć za zgodą pracodawcy. Przykładowo, zaplanowanie pracownikowi z umiarkowanym stopniem 8 godzin pracy w zwykłym trybie oznacza przekroczenie limitu dobowego o godzinę. Taki grafik wymagałby zastosowania ustawowego wyjątku.
Czy krótszy czas pracy oznacza niższą pensję?
Obniżenie normy do 7 godzin dziennie i 35 godzin tygodniowo nie powoduje samo w sobie zmniejszenia wynagrodzenia. Jeżeli pracownik otrzymuje stałą pensję miesięczną, zachowuje ją mimo krótszego czasu pracy wynikającego z umiarkowanego lub znacznego stopnia niepełnosprawności.
Warto odróżnić normę czasu pracy od systemu i rozkładu pracy. Harmonogram może przewidywać różną liczbę godzin w poszczególnych dniach, ale w zwykłym trybie nie może prowadzić do przekroczenia właściwego limitu dobowego ani tygodniowego. Sama zgoda przełożonego lub pracownika nie wystarcza, aby legalnie zaplanować pracę ponad te normy.
Trzeba również odróżnić czas pracy od czasu obecności w zakładzie. Przy normie 7 godzin pracownik może korzystać z przerwy, która nie jest wliczana do czasu pracy. W takiej sytuacji jego pobyt w miejscu pracy może trwać dłużej niż 7 godzin, choć sam czas pracy nie powinien przekroczyć obowiązującej normy.
Czy osoba z niepełnosprawnością może pracować w nocy lub w nadgodzinach?
Co do zasady osoby z orzeczeniem o niepełnosprawności nie mogą pracować w porze nocnej ani w godzinach nadliczbowych. Ograniczenie obejmuje wszystkie stopnie niepełnosprawności, a więc dotyczy zarówno pracowników z lekkim, jak i umiarkowanym czy znacznym stopniem.
Wyjątki określa art. 16 ustawy. Ograniczeń z art. 15 nie stosuje się do osób zatrudnionych przy pilnowaniu. Chodzi o czynności bezpośrednio związane z pilnowaniem lub monitorowaniem mienia. Przy planowaniu grafiku nadal trzeba jednak uwzględnić pozostałe właściwe przepisy prawa pracy oraz warunki zatrudnienia.
Wyjątek może dotyczyć także pracownika, który sam złoży wniosek o niestosowanie ograniczeń, a lekarz wyrazi na to zgodę. Zgodę wydaje lekarz przeprowadzający badania profilaktyczne pracowników, a jeśli takiego lekarza nie ma, lekarz sprawujący opiekę nad pracownikiem. Koszt wymaganych badań ponosi pracodawca.
Wniosek pracownika ani samo orzeczenie nie wystarczą, by dopuścić pracę w nocy, nadgodziny albo stosować ogólne normy czasu pracy. Konieczna jest zgoda lekarza uzyskana w przewidzianym prawem trybie. Pracodawca nie może zastąpić jej własną decyzją ani jednostronnie zrezygnować z ochrony przysługującej pracownikowi.
Jak ustalić właściwy limit czasu pracy?
Przy sprawdzaniu, ile godzin może pracować dana osoba, warto przejść przez kilka kwestii. Najpierw należy ustalić, czy pracownik przedstawił orzeczenie pracodawcy i jaki stopień niepełnosprawności został w nim wskazany. To właśnie stopień decyduje o podstawowej normie dobowej i tygodniowej.
- Przy stopniu lekkim należy uwzględnić limit 8 godzin dziennie i 40 godzin tygodniowo.
- Przy stopniu umiarkowanym lub znacznym obowiązuje limit 7 godzin dziennie i 35 godzin tygodniowo.
- Następnie trzeba sprawdzić, czy harmonogram przewiduje pracę w nocy albo nadgodziny.
- Jeśli pracownik ma pracować na zasadach objętych wyjątkiem, należy potwierdzić, że spełniono wymagania ustawowe.
Przy stopniu umiarkowanym lub znacznym ośmiogodzinna zmiana w zwykłym trybie przekracza dobową normę o godzinę. Nie można uzasadnić jej samym dostosowaniem grafiku, potrzebami zakładu ani zgodą pracownika. Dopiero właściwie zastosowany wyjątek pozwala na niestosowanie ograniczeń z art. 15.
Jakie dodatkowe uprawnienia mogą przysługiwać pracownikowi?
Poza ograniczeniem czasu pracy pracownikowi z niepełnosprawnością mogą przysługiwać dodatkowe uprawnienia, w tym przerwa w pracy wliczana do czasu pracy. Jest to odrębne uprawnienie, które nie zmienia podstawowych limitów dobowych i tygodniowych. Nie należy więc traktować przerwy jako dodatkowej godziny, którą można wykorzystać do przekroczenia normy.
W praktyce warto osobno ustalić długość samej pracy, przerwy wliczane do czasu pracy oraz przerwy, które nie są do niego zaliczane. Dzięki temu można prawidłowo ocenić zarówno wymiar pracy, jak i czas obecności pracownika w zakładzie.
Podstawowe zasady wynikają z art. 15 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, natomiast wyjątki określa art. 16. Najważniejsze jest prawidłowe uwzględnienie stopnia z orzeczenia oraz niewprowadzanie pracy nocnej, nadgodzin lub dłuższych norm bez spełnienia warunków ustawowych.
Źródła
- https://www.pip.gov.pl/dla-pracownikow/pytania-i-odpowiedzi/jakie-sa-uprawnienia-pracownikow-posiadajacych-orzeczenie-lekarskie-o-znacznym-lub-umiarkowanym-stopniu-niepelnosprawnosci
- https://niepelnosprawni.gov.pl/baza-wiedzy/zatrudnienie-osob-niepelnosprawnych/niepelnosprawny-pracownik/czas-pracy-pracownikow-niepelnosprawnych-pjm/
- https://eli.gov.pl/api/acts/DU/2026/884/text.pdf
- https://sip.lex.pl/akty-prawne/dzu-dziennik-ustaw/rehabilitacja-zawodowa-i-spoleczna-oraz-zatrudnianie-osob-16798906/art-16
- https://www.pip.gov.pl/dla-pracodawcow/porady-prawne/zatrudnianie-osob-niepelnosprawnych